تبلیغات
فـــراتـــرازبـــانــــک - آشنایی با مفهوم پول
فـــراتـــرازبـــانــــک
بسم الله الرحمن الرحیم

****آشنایی با مفهوم پول ****


● پول فعال است یا منفعل؟

فعال بودن پول به این معناست که بانک مرکزی کنترل پول را در اختیار دارد و با اراده خود می تواند پول را کم یا زیاد کند. بنابراین انبساط یا انقباض پولی بر عهده بانک مرکزی است و این بانک در مقابل نتایج این اقدام مسئول است.

انفعال پولی به این معنی ست که کنترل پول تا حد قابل ملاحظه ای از دست بانک مرکزی خارج است و سازوکارهای اقتصادی و پولی و تعامل آنها به گونه ای است که پول را به صورت منفعل و خارج از چارچوب تصمیم گیری عامدانه و دلخواه بانک مرکزی به دنبال خود می کشد. در چنین وضعیتی، دیگر مسئولیت سیلان پولی و عواقب آن به طور مستقیم متوجه بانک مرکزی نیست و اساسا تثبیت و کنترل پول پیچیده و مشکل می شود و برای تثبیت یا محدود کردن رشد پایه پولی باید زمینه های انفعال پولی و ساختاری که موجب این انفعال شده است را شناسایی و محدود نمود. ولی به هر حال بحث فعال بودن یا انفعال پول موضوعی است که از دیر باز مورد مجادله و بحث اقتصاددانان بوده است. بطوریکه از ابتدای شکل گیری دانش نوین اقتصاد و حتی قبل از آن، عده ای از اقتصاددانان به فعال بودن پول و عده ای به منفعل بودن پول اعتقاد داشته اند. اما سوالی که در این جا مطرح می شود اینست که کدام یک از این دو گروه اعتقاد صحیحی دارند؟

در دوران تاریخی گذشته علم اقتصاد ، هر دو گروه در میان اقتصاددانان طرف دار داشته و باید گفت که طرف داری اقتصاددانان و نظریه پردازان از انفعال پولی یا فعال بودن آن ، هیچ گاه به صورت مطلق مطرح نشده است. گویی هر کدام یکی از دو ایده را تاکید می کنند و این به معنی نفی ایده دیگر نیست. بنابراین می توان ادعا کرد که پول در هر زمانی بسته به شرایط چرخه های تجاری و ثبات یا بی ثباتی اقتصادی قدری فعال و قدری هم منفعل بوده است. به عبارت دیگر، بعضی از مجاری انبساط پولی، مجاری انفعالی و بعضی مجاری دیگر ، فعال و هدایت شده بوده اند. البته ترکیب پول انفعالی و پول فعال در هر دوره ممکن است، تغییر کند. در بسیاری از موارد بانک های مرکزی با نیازهای نقدینگی اقتصاد همسازی می کنند؛ در این صورت حتی اگر بانک های مرکزی توانایی کنترل کامل عرضه پول هم داشته باشند (که ندارند)، وقتی با "همسازی های پولی" و " سیاست های عکس العملی" ( نسبت به شرایط اقتصادی) درگیر باشند، دیگر مدیریت پول و کنترل آن کم رنگ می شود.

"ویلیام اس براون" در کتاب خود ادعا می کند که براساس آمارها و مطالعات موجود حدود ۸۰ درصد عملیات بازار باز بانک مرکزی آمریکا در پاسخ به نیازهای نقدینگی صورت گرفته است، نه در جهت تلاش برای کنترل های پولی و اقتصادی. البته این نکته ای است که مورد قبول طرفداران برون زا بودن و فعال بودن پول هم هست. آنها هم قبول دارند که وقتی بانک مرکزی همسازی پولی انجام دهد، توضیح آماری سازوکار انتقال پول قدری پیچیده می شود. آنها همچنین تصدیق می کنند که در اقتصادهای مدرن، بنگاه ها قبل از دریافت درآمد ناشی از افزایش فروش، دستمزدها را افزایش داده و سرمایه کاری خریداری می کنند و برای انجام این کار مجبورند وام بگیرند و این وام دهی و عرضه پول در پاسخ به نیاز عوامل اقتصادی است. طرف داران برون زا بودن پول مدعی اند آمارها نشان می دهد قبل از آنکه تولید یا قیمت ها افزایش یابند، پول افزایش می یابد (نقش علیت از پول به قیمت) و این به نوعی مصداق افزایش پول به منظور تحریک اقتصاد و ایجاد رونق در آن است.

اما عده ای مثل لاوای و وانی لاور معتقدند بخش زیادی از عرضه پول که از طریق خلق پول و ایجاد بدهی و وام تامین می شود، درون زا و منفعل است؛ یعنی اگر بانک ها تصمیم بگیرند که در مواجهه با تقاضای وام و قرض برای فعالیت بیشتر اقتصادی اعتبار و وام بدهند، انبساط و رونق اقتصادی اهمیت دارد، نه مقدار انباره پول. در این صورت انفعال پولی در مواجهه با نیاز اقتصاد مطرح می شود و به قول لاوای به جای اینکه پول و نقدینگی از طریق ضریب فزاینده به پایه پولی وابسته شوند، پایه پولی از طریق «عامل تقسیم کننده اعتبار» به پول، اعتبار و وام وابسته می شود. در چارچوب متعارف، رابطه عرضه پول و پایه پولی به این صورت ارائه می شود: مقدار عرضه پول(M) برابر است با ، مقدار پایه پولی(HM) ضرب در ضریب فزاینده پولی که همان (۱+c) تقسیم بر (cu+re+rr) ، است که در آن cu نسبت سکه و اسکناس به سپرده های دیداری، re نسبت ذخایر اضافی بانک ها به سپرده های دیداری و rr نسبت ذخایر قانونی به سپرده های مذکور است.

اما لاوای معتقد است در مواردی رابطه مذکور به این صورت درمی آید: مقدار پایه پولی (HM) برابر است با عکس ضریب فزاینده پولی ضرب در مقدار عرضه پول (M) ؛ که در آن به عکس ضریب فزاینده پولی، عامل «تقسیم کننده اعتبار» گفته می شود.

اگرچه ظاهرا به نظر می رسد معادله دوم تبدیل ساده ای از معادله اول باشد، ولی «ماهیت» آن دو کاملا متفاوت است. در معادله اول تغییر پایه پولی علت تغییر در عرضه پول و اعتبار است، اما در دومی تغییر در پایه پولی معلول عرضه پول و اعتبار است. سوالی که در اینجا مطرح می شود اینست که با وجودی که بانک ها ملزم به نگهداری ذخایر قانونی اند، چگونه می توان ذخایر پولی (به زبان ارقام : سمت بستانکاران در ترازنامه بانک مرکزی ) را به عرضه اعتبار و پول وابسته کرد؟

در جواب باید گفت در بسیاری از موارد بانک ها ابتدا به مردم وام می دهند و بعد برای ذخایر آن چاره جویی می کنند؛ یعنی وقتی فرصت وام دهی خوبی داشته باشد (به خاطر شرایط خوب اقتصادی)، بانک ها به مردم با بازدهی خوب وام می دهند و بعد برای تامین ذخایر آن از بانک مرکزی به عنوان آخرین چاره کمک می گیرند. برای اینکه به وضوح نشان دهیم وقتی با چنین تضارب آرایی در مورد فعال بودن یا انفعال پول برخورد می کنیم، باید هر کدام از آنها را به بخشی از پول و به عنوان یک تأکید تلقی کنیم، به یک تاریخچه پولی و شواهد تجربی استناد می کنیم.

فریدمن در چارچوب یک مطالعه کلاسیک به همراه شوارتز در سال ۱۹۶۳ به این نتیجه رسید که اقتصاددانان باید همه توجه شان را به انباره پول معطوف کنند و به آنها فهماند که عرضه پول مهمترین عامل تاثیرگذار بر اقتصاد است. نتایج مطالعه تجربی فریدمن و شوارتز به صورت زیر ارائه شد:

یک همبستگی بالا و مثبت میان تغییر در کلیت های پولی و فعالیت های اقتصادی وجود دارد، کسادی های ۱۸۶۸ و ۱۹۴۸ در اقتصاد با کاهش مطلق در عرضه پول همراه بوده و نیز هر تورم عمده متناظر با انبساط در عرضه پول بوده است، ولی اعداد و ارقام مربوط نشان می دهد که رکودها عمدتا با انقباض پولی همراه بوده است.

این نتایج بیانگر این بود که تغییر در رفتار انباره پول دقیقا متناظر با تغییر در فعالیت های اقتصادی، درآمد پولی و قیمت هاست و از دید فریدمن و شوارتز تغییرات پولی غالبا به صورت منشا و عامل مستقل عمل کرده است.

در سال ۱۹۸۲ ، فریدمن و شوارتز مطالعه مذکور را به روز کرده و مبانی نظری بیشتری برای یافته های قبلی خود ارائه دادند. آنها مدعی بودند که تقاضای پول بسیار پایدار است و بنابراین، عرضه پول به صورت مستقل و علّی عمل می کند، اما بعضی از اقتصاددانان در همان زمان نتیجه گرفتند که پایداری میان کلیت های پولی در تقاضای پول در سال ۱۹۷۵ پایان یافته است.

تاریخچه مالی دیگری که اخیرا توجه زیادی را به خود جلب کرده مربوط به یک اقتصاددان بانکی به نام "وانی لاور" است که مطالعه خود را به کمک شرکت «فرست بوستون» انجام داده است. وی استدلال کرد که چرخه های تجاری به در دسترس بودن یا نبودن اعتبارات وابسته بوده و انقباض های اقتصادی همیشه به انقباض و محدودیت های متعارف و روش های اقتصادسنجی از یک تحلیل نهادی کامل برای توضیح کنش های مالی و اقتصادی استفاده کرده بود. وی با استفاده از مطالعات تجربی خود به این نتیجه رسید که:

۱) جز برای مردمی که در طبقات پایین درآمدی قرار دارند، طرح های مخارج کسب و کار به در دسترس بودن اعتبار و وام بستگی دارد ، نه انباره پولی،

۲) نرخ های بهره در جیره بندی اعتبار چندان موثر نیستند؛ زیرا اگر مردم اعتبار بخواهند، معمولا حاضرند نرخ های بهره بالا بپردازند و بنگاه ها هم غالبا می توانند از طریق قیمت های بالاتر فروش از عهده این نرخ های بهره برآیند،

۳) عرضه پول عمدتا درون زاست و هر وقت بانک مرکزی امریکا سعی می کند عرضه پول را کنترل کند، بانک ها از طریق ابداعات مالی با آن مقابله می کنند. وی با استفاده از مستندات تاریخی نشان داد که هر رکودی که در ۳۰ سال گذشته اتفاق افتاده نتیجه یک محدودیت اعتبار بوده است.

در سال ۱۹۵۳ ، وقتی خزانه داری، اوراق قرضه ۳۰ ساله با نرخ بهره ۵/۳ درصد انتشار داد (نرخی که خیلی بالاتر از نرخ هایی بود که بانک ها از دارایی های پرتفوی خود به دست می آورند) بانک ها زیان سرمایه ای زیادی متحمل شدند (ارزش فعلی اوراق بهادارشان کاهش یافت) و مجبور شدند وام های خود را محدود کنند، که این امر موجب انقباض در اعتبار شد و این خود به رکود انجامید.

در سال ۱۹۵۹ ، نرخ های بهره بالا به واسطه ناپذیری مالی منجر شد و لذا افراد سپرده ها و وجوه خود را از موسسات رسمی خارج و به اوراق قرضه با نرخ بهره بالا تبدیل کردند.

در سال ۱۹۷۸ ، بانک مرکزی ایالات متحده آمریکا به مقررات زدایی بازارهای مالی اقدام کرد و به موسسات قرض دهی و پس اندازی اجازه داد وجوه بازار پول منتشر کنند، به طوری که بتوانند در مورد سپرده ها رقابت نمایند و سقف نرخ های بهره بیشتر سپرده ها برداشته شد. وانی لاور معتقد بود برای مبارزه با تورم باید اعتبار کنترل شود و گرنه محدودیت های شدید مالی و بالا رفتن زیاد نرخ بهره، نیاز است.

منبع:
شاکری، عباس، تغییرات رشد نقدینگی در اقتصاد ایران ( روند و علل ) ، مجلس شورای اسلامی،مرکز پژوهش ها،۱۳۷۸.


خبرگزاری ایسنا ( www.isna.ir )
آرشیو مطالب
نظر سنجی
ارائه خدمات کدامیک ازبانکهای ذیل رابیشترمی پسندید؟











صفحات جانبی
پیوند های روزانه
امکانات جانبی

انواع کد های جدید جاوا تغییر شکل موس